कुंडली मिलन: 36 गुण आणि अष्टकूट

लग्न ठरवताना मराठी घरांमध्ये पहिला प्रश्न ठरलेला असतो, "किती गुण जुळले?"

उत्तर 36 पैकी एक आकडा असतो. पण तो आकडा नेमका कशातून येतो, आणि तो कमी आला तर खरोखर किती काळजी करावी, हे फार कमी वेळा सांगितले जाते. या पानावर आठही कूट, त्यांचे गुण आणि आकड्याचा अर्थ मराठीत दिला आहे.

गुण मिलन म्हणजे काय

गुण मिलन हे वधू आणि वराच्या जन्म नक्षत्र आणि चंद्र राशीवर आधारित आहे. सूर्य राशीवर नाही, आणि नावावर तर मुळीच नाही.

आठ वेगवेगळ्या कसोट्या लावल्या जातात. प्रत्येक कसोटीला कूट म्हणतात. आठ कूट म्हणून या पद्धतीला अष्टकूट म्हणतात. प्रत्येक कूटाला ठराविक गुण दिलेले आहेत आणि त्यांची बेरीज बरोबर 36 होते.

अष्टकूट: आठ कूट आणि 36 गुण

कूटगुणकाय तपासले जातेकशावरून
वर्ण1कामाची आणि वृत्तीची पातळीचंद्र रास
वश्य2परस्पर ओढ आणि प्रभावचंद्र रास
तारा3आरोग्य आणि एकंदर योगजन्म नक्षत्र
योनी4शारीरिक जुळणीजन्म नक्षत्र
ग्रह मैत्री5मानसिक जुळणी, विचारांचे नातेराशी स्वामी
गण6स्वभाव आणि वागणूकजन्म नक्षत्र
भकूट7कुटुंब आणि समृद्धीचंद्र रास
नाडी8आरोग्य आणि संततीजन्म नक्षत्र
एकूण36

एक गोष्ट लक्षात घ्या. सर्वात जास्त गुण नाडी आणि भकूट यांना आहेत, म्हणजे 8 आणि 7. या दोघांत मिळून 36 पैकी 15 गुण आहेत. त्यामुळे यातला एक जरी शून्य झाला, तरी एकूण आकडा खूप खाली येतो. बहुतेक "गुण कमी आले" या तक्रारीचे मूळ इथेच असते.

किती गुण जुळले म्हणजे पुरेसे

गुणपारंपरिक अर्थ
0 ते 17योग्य मानले जात नाही
18 ते 24स्वीकारार्ह, सर्वसाधारण जुळणी
25 ते 32चांगली जुळणी
33 ते 36उत्तम, पण असे संयोग फार क्वचित येतात

18 हा नेहमीचा किमान आकडा आहे. 36 पैकी 36 गुणांचा आग्रह धरणे व्यवहार्य नाही, कारण तितकी जुळणी जवळपास येतच नाही.

नाडी दोष म्हणजे काय

27 नक्षत्रांचे तीन नाड्यांमध्ये वाटप केले आहे, आद्य, मध्य आणि अंत्य. प्रत्येक नाडीत 9 नक्षत्रे येतात.

वधू आणि वर दोघांची नाडी एकच असेल, तर नाडीचे 8 गुण शून्य मिळतात. याला नाडी दोष म्हणतात. पारंपरिक ग्रंथांत याचा संबंध आरोग्य आणि संततीशी जोडला आहे.

ग्रंथांत काही अपवादही सांगितले आहेत. दोघांचे जन्म नक्षत्र एकच पण रास वेगळी असणे, किंवा रास एकच पण नक्षत्र वेगळे असणे, हे नाडी दोषाचे परिहार मानले जातात. हे अपवाद लागू होतात की नाही हे पूर्ण पत्रिका पाहूनच ठरवले जाते.

भकूट दोष म्हणजे काय

भकूट म्हणजे दोघांच्या चंद्र राशींमधले अंतर. वधूच्या राशीपासून वराची रास कितवी येते, आणि वराच्या राशीपासून वधूची रास कितवी येते, हे मोजले जाते.

राशींमधले अंतरभकूट गुणनाव
1 आणि 77जुळते
3 आणि 117जुळते
4 आणि 107जुळते
2 आणि 120द्विर्द्वादश
5 आणि 90नवपंचम
6 आणि 80षडाष्टक

षडाष्टक, नवपंचम आणि द्विर्द्वादश या तिन्हींना भकूट दोष म्हणतात. यातही षडाष्टक सर्वात गंभीर मानला जातो.

इथेही परिहार सांगितला आहे. दोन्ही राशींचे स्वामी एकच ग्रह असतील, किंवा ते आपसात मित्र असतील, तर भकूट दोषाची तीव्रता कमी मानली जाते.

36 गुण काय सांगत नाहीत

हा भाग सहसा वगळला जातो, पण तोच सर्वात महत्त्वाचा आहे. अष्टकूट ही एक चाळणी आहे, संपूर्ण पत्रिका परीक्षण नव्हे. पुढील गोष्टी 36 गुणांत मोजल्याच जात नाहीत:

  • मंगळ दोष: मंगळाची कुंडलीतील स्थिती अष्टकूटात येतच नाही, ती वेगळी पाहावी लागते
  • सातवे स्थान: विवाहाचे स्थान, त्याचा स्वामी आणि त्यावरील दृष्टी
  • दशा: दोघांच्या चालू महादशा आणि अंतर्दशा, आणि लग्नाच्या वेळचा काळ
  • शुक्र आणि गुरु: वैवाहिक सुखाचे मुख्य कारक ग्रह

म्हणूनच 30 गुण जुळूनही ज्योतिषी पुढे तपासायला सांगू शकतो, आणि 20 गुणांची पत्रिका पूर्ण परीक्षणानंतर उत्तम ठरू शकते. आकडा हा सुरुवात आहे, शेवट नाही.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गुण मिलनासाठी काय माहिती लागते?

दोघांची जन्म तारीख, अचूक वेळ आणि जन्मस्थळ. वेळेवरून चंद्राची नेमकी स्थिती काढली जाते, आणि त्यातूनच नक्षत्र आणि रास मिळते. फक्त तारीख पुरेशी नाही.

नावावरून गुण जुळवता येतात का?

नावाच्या पहिल्या अक्षरावरून येणारी रास ही नाम रास आहे, जन्म रास नाही. खरे गुण मिलन जन्म राशीवर आणि नक्षत्रावर होते. नावावरून केलेली जुळणी ढोबळ अंदाजापेक्षा जास्त काही नाही.

18 पेक्षा कमी गुण आले तर लग्न करू नये का?

पारंपरिक नियम तसे सांगतो, पण तो अंतिम निर्णय नाही. कमी गुण नेमके कोणत्या कूटात कमी आले, दोष परिहार लागू होतो का, आणि उर्वरित पत्रिका काय सांगते, हे पाहिल्याशिवाय निष्कर्ष काढता येत नाही.

दोघांची रास एकच असेल तर चालते का?

रास एकच असेल तर भकूटाचे 7 गुण मिळतात, कारण ते 1 आणि 1 अंतर धरले जाते. पण नक्षत्र आणि नाडी वेगळी आहे का, हे पाहणे आवश्यक आहे.

सूचना: ज्योतिष ही एक पारंपरिक श्रद्धाप्रणाली आहे. तिचा उपयोग वैद्यकीय, आर्थिक किंवा कायदेशीर सल्ल्याचा पर्याय म्हणून करू नये. निर्णय आपल्या स्वतःच्या विवेकाने घ्यावा.

आताच गुण तपासून पहा

AstroSamay अ‍ॅपवर ज्योतिषांशी प्रति मिनिट शुल्काशिवाय अमर्याद गप्पा मारता येतात.